Świadczenia socjalne w pracy - czy fundusz świadczeń socjalnych to przeżytek z poprzedniego ustroju? Kiedy pracodawca musi go utworzyć? Czemu służy? Kto może korzystać z jego dobrodziejstw?

Po co istnieje fundusz świadczeń socjalnych?

Kwestie dotyczące Zakładowego funduszu świadczeń socjalnych są regulowane ustawą z 4 marca 1994 r. o tej właśnie nazwie (a nie Kodeksem Pracy). Cel powstania tego funduszu jest określony już w artykule 1. 1. tej ustawy, a mianowicie jest on przeznaczony „na finansowanie działalności socjalnej organizowanej na rzecz osób uprawnionych do korzystania z Funduszu oraz na dofinansowanie zakładowych obiektów socjalnych”.

Działalnością socjalną, w rozumieniu powyższej ustawy, są usługi świadczone przez pracodawców, polegające na finansowaniu (art. 2 pkt 1 ustawy):

- różnych form wypoczynku

- działalności kulturalno-oświatowej

- działalności sportowo-rekreacyjnej

- udzielania pomocy materialnej-rzeczowej

- udzielania pomocy finansowej

- udzielania zwrotnej lub bezzwrotnej pomocy na cele mieszkaniowe.

Z Funduszu świadczeń socjalnych mogą być także finansowane zakładowe obiekty socjalne:

- ośrodki wczasowe i kolonijne

- domy wypoczynkowe

- sanatoria

- ogrody działkowe

- obiekty sportowo-rekreacyjne

- żłobki i przedszkola

- oraz obiekty służące działalności kulturalnej.

Ważne jest to, że choć zgodnie z artykułem 10 Ustawy „Środkami Funduszu administruje pracodawca”, to nie ma on pełnej dowolności w ich wydawaniu. Musi to być zgodne z założeniami zapisanymi w tej ustawie. Jak mówi artykuł 11: „Środki Funduszu nie wykorzystane w danym roku kalendarzowym przechodzą na rok następny”. Nie jest więc tak, że jak pracodawca postanowi „zaoszczędzić” na funduszu i ograniczy wydawanie z niego środków, to te pieniądze wrócą do niego na konto…Między innymi dlatego właśnie środki Funduszu są gromadzone na odrębnym rachunku bankowym. Ponadto środki funduszu nie podlegają egzekucji, z wyjątkiem przypadków, gdy egzekucja jest prowadzona w związku z zobowiązaniami Funduszu. Jeśli pracodawca uchylałby się od założenia funduszu socjalnego lub niezgodnie z Ustawą wykorzystywałby z niego pieniądze - podlega karze grzywny (Art. 12 a.1).

Zgodnie z artykułem 8.2 Ustawy: „Zasady i warunki korzystania z usług i świadczeń finansowanych z Funduszu (…) oraz zasady przeznaczania środków Funduszu na poszczególne cele i rodzaje działalności socjalnej określa (…) pracodawca w regulaminie ustalanym zgodnie z art. 27 ust. 1 albo z art. 30 ust. 5 ustawy o związkach zawodowych. Pracodawca, u którego nie działa zakładowa organizacja związkowa, uzgadnia regulamin z pracownikiem wybranym przez załogę do reprezentowania jej interesów.” Ustawa narzuca więc pracodawcy, aby finansował z funduszu te konkretne działania, które są najważniejsze z punktu widzenia pracowników tej firmy (oczywiście pod warunkiem, że są zgodne z ustawą). Konsultacje ze związkami zawodowymi (lub innymi reprezentantami załogi) mają właśnie służyć ustaleniu, czego chcieliby pracownicy.

Przeczytaj więcej: Kto jest uprawniony do korzystania z socjalnego oraz czy zakładowy fundusz socjalny to przeżytek?

Anna Daria Nowicka – socjolog, doradca HR