Molestowanie seksualne w pracy jest najgorszą rzeczą, jaka może nas spotkać. Choć w Kodeksie Pracy od dawna są jasne zapisy nakazujące pracodawcy przeciwdziałanie mobbingowi (w tym również molestowaniu seksualnemu), zwykle jest to bagatelizowane przez pracodawcę, zaś ofiara jest pozostawiona bez pomocy.

Zapisy dot. molestowania seksualnego w Kodeksie Pracy

Kodeks Pracy bardzo wyraźnie zakazuje wszelkiej dyskryminacji – także ze względu na płeć (artykuł 11³). Nakazuje również poszanowanie dóbr pracownika. Zgodnie z artykułem 11¹ „Pracodawca jest obowiązany szanować godność i inne dobra osobiste pracownika”. Molestowanie seksualne jest ewidentnym naruszeniem godności pracownika. Dobitnie wyraża to artykuł 18 § 5 KP: „Przejawem dyskryminowania jest także (…) niepożądane zachowanie, którego celem lub skutkiem jest naruszenie godności pracownika i stworzenie wobec niego zastraszającej, wrogiej, poniżającej, upokarzającej lub uwłaczającej atmosfery (molestowanie).”

Ponadto w Polsce od 1 stycznia 2004 w Kodeksie Pracy pojawiły się zapisy regulujące postępowanie w wypadku stwierdzenia w przedsiębiorstwie zjawiska mobbingu. Zapisy te znajdują się w Dziale IV - Obowiązki pracodawcy i pracownika, rozdział I Art.943. Wg § 1 tego artykułu „Pracodawca jest obowiązany przeciwdziałać mobbingowi.” Elementem mobbingu mogą być już same insynuacje o charakterze seksualnym (np. rozsiewanie plotek, że z daną osobą ktoś uprawiał seks – także, gdy to nieprawda), jak również niewybredne komentarze odnośnie preferencji seksualnych czy zachowań w tej sferze. Także składanie komuś propozycji seksualnych – gdy ta osoba wyraźnie ich sobie nie życzy to mobbing, gdyż jest to dla mobbowanej osoby poniżające, ośmieszające, powoduje dyskomfort psychiczny, obniżenie poczucia własnej wartości oraz poczucie zagrożenia. Pracodawca nie może więc udawać, że nie zauważył, co dzieje się w jego firmie, gdyż jego obowiązkiem jest nie tylko reagowanie, ale również przeciwdziałanie…

W Kodeksie Pracy znajdują się dodatkowo zapisy wprost dotyczące molestowania seksualnego. Zgodnie z artykułem 18 § 6 „Dyskryminowaniem ze względu na płeć jest także każde niepożądane zachowanie o charakterze seksualnym lub odnoszące się do płci pracownika, którego celem lub skutkiem jest naruszenie godności pracownika, w szczególności stworzenie wobec niego zastraszającej, wrogiej, poniżającej, upokarzającej lub uwłaczającej atmosfery; na zachowania takie mogą się składać fizyczne, werbalne lub pozawerbalne elementy (molestowanie seksualne)”. Widać wyraźnie, że zgodnie z obowiązującym prawem molestowanie seksualne to nie tylko czynności fizyczne (np. dotykanie kogoś, kto sobie tego nie życzy, poklepywanie, obejmowanie, podszczypywanie), ale również słowa i gesty. One mogą ranić równie mocno, jak niechciany dotyk. Molestowaniem seksualnym mogą być także żarty i kawały o kontekście seksualnym, a nawet zmuszanie kogoś do oglądania pornografii (np. powieszenie takich zdjęć na ścianie w firmie).

Artykuł 18 § 7 Kodeksu Pracy jasno określa również, że „Podporządkowanie się przez pracownika molestowaniu lub molestowaniu seksualnemu, a także podjęcie przez niego działań przeciwstawiających się molestowaniu lub molestowaniu seksualnemu nie może powodować jakichkolwiek negatywnych konsekwencji wobec pracownika”.

W przypadku molestowania seksualnego możemy powoływać się dodatkowo na artykuł 199 § 1 Kodeksu Karnego dotyczący „seksualnego nadużycia stosunku zależności”, a mianowicie: "Kto przez nadużycie stosunku zależności lub wykorzystanie krytycznego położenia doprowadzi inną osobę do obcowania płciowego lub do poddawania się innej czynności seksualnej albo do wykonania takiej czynności, podlega karze pozbawienia wolności do lat trzech." Jeśli przełożony molestuje podwładnego, jest to właśnie „nadużycie stosunku zależności” (istnieją oczywiście także relacje poza zawodowe, do których to sformułowanie się odnosi).

Co możemy sami zrobić, aby nie stać się ofiarą?

Najczęściej molestowanie seksualne stosują mężczyźni wobec kobiet, choć zdarzają się sytuacje odwrotne. Niewiele ofiar próbuje dochodzić swych praw na drodze sądowej, ukarać sprawcę i wywalczyć odszkodowanie. Jeśli ktoś decyduje się na drogę sądową, powinien zebrać mocny materiał dowodowy obrazujący molestowanie (np. maile, sms’y, potajemnie nagrywać na dyktafon czy kamerę). Zawsze ma prawo wezwać na świadków współpracowników – a jeśli oni będą kłamać (i ukrywać niewygodną prawdę), mogą zostać oskarżeni o składanie fałszywych zeznań.

Kiedy już dojdzie do molestowania, trudniej jest ostro przeciwstawić się, gdyż ofiara czuje się zastraszona, słaba i osamotniona. Najlepiej w ogóle nie dopuścić do takiej sytuacji. Przede wszystkim należy „nie być dobrym materiałem na ofiarę” tzn. zachowywać się w sposób asertywny, jasno i wprost mówić, że sobie danych zachowań nie życzymy oraz że oczekujemy szacunku i respektowania naszych granic. Czasem wystarczy powiedzieć przełożonemu o takiej sytuacji lub napisać notatkę służbową do swojego szefa lub kierownika działu personalnego (jeśli to zignorują, będziemy mieć kolejny dowód przed sądem). Możemy także zwrócić się o wsparcie do związków zawodowych działających w naszej firmie. Powinniśmy stawać solidarnie w obronie współpracowników, którzy doświadczają mobbingu, dyskryminacji czy molestowania. Następną ofiarą możesz być ty…

Zwykle to ofiara (a nie sprawca) odchodzi z pracy. To jednak nie kończy problemu, gdyż molestowanie zostawia ślad w psychice na całe życie. Pomocy i porady (zarówno psychologicznej, jak i prawnej) można szukać w Centrum Praw Kobiet http://www.cpk.org.pl/).

Jesteś pracodawcą? Powinieneś przeczytać: Jak pracodawca może przeciwdziałać molestowaniu seksualnemu

Anna Daria Nowicka – socjolog, doradca HR