Pracodawca ma prawo zwolnić pracownika. Jednak podejmując tę decyzję musi kierować się Kodeksem Pracy. W zależności od rodzaju umowy o pracę, będzie miał różne pole manewru. Uzupełnieniem tego artykułu jest rozwiązanie umowy o pracę z winy pracownika oraz pracownicy szczególnie chronieni przed zwolnieniem z pracy - uzupełnij swoją wiedzę. Zapraszamy do lektury:
 

Poniższy artykuł dotyczy jedynie sytuacji, gdy pracownik pracuje na podstawie umowy o pracę (a więc obowiązuje Kodeks Pracy). Jeśli świadczy pracę na podstawie umowy cywilno – prawnej (np. umowa o dzieło, umowa – zlecenie, samozatrudnienie), nie chroni go Kodeks Pracy.

Zwolnienie pracownika

Najłatwiej jest dla pracodawcy, który nie chce dalej zatrudniać danego pracownika, gdy nie musi wypowiadać umowy, tylko po prostu jej nie przedłuża. Tak jest w przypadkach, gdy upłynął czas, na jaki została zawarta umowa lub wykonana została praca, dla której została zawarta. Żadna ze stron nie wypowiada umowy. Po prostu następuje koniec współpracy. Żadna ze stron nie musi informować drugiej, że nie chce kontynuować współpracy – ale jest dobrą praktyką, jeśli to zrobi.

Jeśli pracodawca zawiera umowę na czas określony, ale dłuższy niż 6 miesięcy, to można wpisać w tą umowę dopuszczalność wcześniejszego jej rozwiązania za dwutygodniowym okresem wypowiedzenia. Jeśli tego zapisu nie będzie, to strony mogą rozstać się tylko za porozumieniem (czyli żadna ze stron nie może wypowiedzieć tej umowy). Dobrze więc, jeśli pracodawca zawczasu zabezpieczy sobie możliwość zwolnienia pracownika pracującego na czas określony i wpisze odpowiedni zapis do umowy.

Kwestie zwolnienia pracownika podczas okresu próbnego reguluje artykuł 34 KP. Jeśli czas próbny wynosi trzy miesiące, to okres wypowiedzenia wynosi dwa tygodnie.

Najtrudniej jest zwolnić pracownika, który posiada umowę na czas nieokreślony. Zgodnie z artykułem 38 § 1 „O zamiarze wypowiedzenia pracownikowi umowy o pracę zawartej na czas nie określony pracodawca zawiadamia na piśmie reprezentującą pracownika zakładową organizację związkową podając przyczynę uzasadniającą rozwiązanie umowy”. Pracodawca musi pamiętać, że artykuł 45 § 1 gwarantuje pracownikowi, że „W razie ustalenia, że wypowiedzenie umowy o pracę zawartej na czas nie określony jest nieuzasadnione lub narusza przepisy o wypowiadaniu umów o pracę, sąd pracy – stosownie do żądań pracownika – orzeka o bezskuteczności wypowiedzenia, a jeżeli umowa uległa już rozwiązaniu – o przywróceniu pracownika do pracy na poprzednich warunkach albo o odszkodowaniu”.

Okresy wypowiedzenia przy zwalnianiu pracownika zatrudnionego na czas nie określony reguluje artykuł 36 Kodeksu Pracy. Np. jeśli pracownik pracuje u danego pracodawcy co najmniej 6 miesięcy, to okres wypowiedzenia wynosi 1 miesiąc.

Rozwiązanie umowy o pracę z winy pracodawcy

Zdarzają się sytuacje, gdy pracodawca jest zmuszony zwolnić pracownika z powodu upadłości lub likwidacji firmy. Kwestię tą opisuje artykuł 36¹ Kodeksu Pracy. W takim przypadku pracodawca może skrócić okres trzymiesięcznego wypowiedzenia, ale nie może być ono krótsze niż 1 miesiąc.

Bywa, że pracodawca jest zmuszony zlikwidować konkretne stanowisko pracy (redukcja etatów) – nawet, jeśli pracownik bardzo dobrze wywiązywał się ze swoich obowiązków i pracodawca był z niego zadowolony. Zdarza się tak np. przy restrukturyzacjach czy fuzjach firm.

Może się zdarzyć, że pracodawca zwalnia pracownika w ramach zwolnień grupowych. Nakłada to na niego dodatkowe zobowiązania (m.in. odprawy). Przed przystąpieniem do zwolnień grupowych pracodawca powinien dokładnie zapoznać się z Ustawą o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Ustawa z marca 2003 roku).

W świadectwie pracy pracodawca musi wyraźnie napisać, że zwolnienie nastąpiło z jego winy oraz wywiązać się ze wszystkich zobowiązań wobec pracowników, jakie są nałożone w tych szczególnych przypadkach. Pracownikowi przysługują dodatkowo dni płatnego urlopu na szukanie pracy (dwa dni, gdy przysługuje mu 2 tygodniowy lub 1 miesięczny okres wypowiedzenia, zaś trzy dni, gdy okres wypowiedzenia trwa 3 miesiące).

Przeczytaj również: Rozwiązanie umowy o pracę z winy pracownika oraz Pracownicy szczególnie chronieni przed zwolnieniem z pracy.

Anna Daria Nowicka – socjolog, doradca HR