Związki zawodowe powstały, aby chronić interesy pracowników. Skąd się wzięły? Czym się zajmują? Jak wygląda ich działanie z punktu widzenia pracodawcy, a jak według pracowników? Jak założyć związek i co daje bycie w jego władzach? Na te wszystkie pytania krótko odpowiem w tym artykule. Uzupełnieniem tego artykułu są kwestie jak założyć związek zawodowy oraz prawo, a związek zawodowy  - uzupełnij swoją wiedzę. Zapraszamy do lektury:

Cz. 1 PRAKTYKA

Czym są i po co istnieją związki zawodowe?

Jak wyraźnie precyzuje Ustawa o związkach zawodowych już w pierwszym artykule: „Związek zawodowy jest dobrowolną i samorządną organizacją ludzi pracy, powołaną do reprezentowania i obrony ich praw, interesów zawodowych i socjalnych.” Kluczowe w tej definicji jest to, że jest to organizacja dobrowolna – a więc nie wolno nikomu zmusić do bycia członkiem związku. Art. 1.2 podkreśla, że „Związek zawodowy jest niezależny w swojej działalności statutowej od pracodawców, administracji państwowej i samorządu terytorialnego oraz od innych organizacji.” Z jednej strony jest to zapis bardzo cenny, gdyż bez tej gwarancji niezależności trudniej by było chronić szeroko pojęte interesy pracowników. Z drugiej – może powodować, że związek zawodowy działa na własną korzyść, a ze szkodą dla pracodawcy.

Podstawowym zadaniem związków zawodowych jest obrona interesów pracowników i reprezentowanie ich w relacjach z pracodawcami. W praktyce związki starają się przede wszystkich przeciwdziałać zwolnieniom, kontrolują przestrzeganie kodeksu pracy przez pracodawców, walczą o wyższe pensje i lepsze warunki pracy dla pracowników. Prowadzą również działalność samopomocową (np. fundusze strajkowe), edukacyjną (np. kursy przekwalifikowujące) i oświatową (np. kampanie informacyjne o prawach przysługujących pracownikom). Dwa największe związki zawodowe (Niezależny Samorządny Związek Zawodowy "Solidarność" i Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych) reprezentują pracowników w Komisji Trójstronnej, o której piszę w drugiej części artykułu. Duże związki zlecają różnego typu badania i ekspertyzy dotyczące bezrobocia czy przestrzegania praw pracowniczych, biorą udział w konferencjach, udzielają się na forum międzynarodowym.

Kogo może reprezentować związek zawodowy?

Ważne jest to, że pracownicy nie mogą być dyskryminowani ani ze względu na przynależność związkową ani jej brak, zaś podwyżki lub inne profity, jakie wywalczy dany związek obejmują każdego zatrudnionego w danej firmie pracownika, a nie tylko osoby będące członkami związku.

Związki mogą występować zarówno w interesie zbiorowym (czyli wszystkich pracowników), jak i poszczególnych osób. Mówi o tym Ustawa o Związkach zawodowych w Art. 7. 1. („W zakresie praw i interesów zbiorowych związki zawodowe reprezentują wszystkich pracowników, niezależnie od ich przynależności związkowej.”) oraz Art. 7.2. („W sprawach indywidualnych stosunków pracy związki zawodowe reprezentują prawa i interesy swoich członków. Na wniosek pracownika niezrzeszonego związek zawodowy może podjąć się obrony jego praw i interesów wobec pracodawcy”.)

Istnieją zarówno branżowe związki zawodowe (np. Ogólnopolski Związek Zawodowy Pielęgniarek i Położnych, Związek Nauczycielstwa Polskiego), jak i takie, do których można przystąpić niezależnie od branży, w jakiej się pracuje (np. NSZZ „Solidarność”, OPZZ). Bywa, że w danej firmie działa zarówno związek branżowy, jak i ponadbranżowy. Przykładowo, w Stołecznym Przedsiębiorstwie Energetyki Cieplnej działa Krajowy Związek Zawodowy Ciepłowników oraz NSZZ „Solidarność”.

Anna Daria Nowicka - socjolog

CZYTAJ DALEJ!
CZĘŚĆ PIERWSZA , DRUGA i TRZECIA